Бөтендөнья туберкулезга каршы көрәш көне

Ел саен 24 мартта Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы инициативасы белән Бөтендөнья туберкулезга каршы көрәш көне үткәрелә, аның максаты-җәмгыятьнең игътибарын туберкулез проблемаларына җәлеп итү һәм халыкның авыру турында хәбәрдарлыгын арттыру һәм аны профилактикалау чаралары.
2022 елда Бөтендөнья туберкулезга каршы көрәш көне «туберкулезга каршы көрәш өчен ресурслар Мобилизациялибез. Гомерегезне саклап калыйк!»
 ВОЗ стратегиясенең төп максаты-2030 елга дөньяда туберкулезны бетерү. Көн саен дөньяда киң таралган йогышлы чирдән дүрт мең кеше үлә.
Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы билгеләвенчә, Россия туберкулезның иң авыр йөкләнеше булган 30 ил арасына керә, туберкулез белән авыруның 64% ы Һиндстан, Индонезия, Кытай, Нигерия, Пакыстан, Филиппин һәм Көньяк Африка халкы арасында ачыклана.
Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы бәяләвенчә, ел саен дөньяда 10 миллионнан артык кеше туберкулез белән авырый, шуларның 1 млн.ы – 14 яшькә кадәрге балалар. Бу чирдән 1,5 миллионнан артык кеше үлгән. Туберкулез элеккечә үк дөньяда үлемнең төп 10 сәбәбе арасына керә.
Татарстан Республикасында 2021 елда 912 туберкулез белән авыручы кабат ачыкланган. Авыру 2020 ел дәрәҗәсендә калган (100 мең кешегә 23,4).
Татарстан Республикасында туберкулез белән авыручылар санының дәрәҗәсе федератив күрсәткечтән (РФ – 28,76) һәм Идел буе федераль округы (ИФО) күрсәткеченнән (27,89) 1,2 тапкыр түбәнрәк.
Авыручыларның төп өлеше-эшкә яраклы халык, аларның 61,8% ы-18-49 яшьлек шәһәр кешеләре, социаль статус буенча: эшчеләр һәм хезмәткәрләр-24,3%, пенсионерлар – 14,7%, балалар һәм яшүсмерләр-4,7%.
2021 елда туберкулез белән 14 яшькә кадәрге 24 бала һәм 15 яшьтән 18 яшькә кадәрге 7 яшүсмер авырды, 2020 ел белән чагыштырганда 18 яшькә кадәрге балалар саны 5,1% ка кимеде (күрсәткеч - 18 яшькә кадәрге 100 мең балага 3,7, 2020 елда – 100 мең кешегә 3,9.).
Республикада туберкулез белән авыручы 1535 кеше исәптә тора, аларның 33,5% ы әйләнә-тирә мохиткә микробактерияләр бүлеп бирә. Авырулар белән 8 меңнән артык кеше (8662 кеше) элемтәдә тора, алардан 10 кеше кабат авырып китте.
Республикада туберкулезга тикшерелмәгән 3879 бала кала, шуларның 18,2% ы балалар бакчаларына һәм мәктәпләргә йөри, балалар оешмаларында туберкулез таралуның югары куркынычын саклап кала.
Туберкулез - ул туберкулез микобактерияләре китереп чыгара торган һәм төрле органнарга һәм системаларга зарар китерә торган, ләкин еш кына сулыш органнарын зарарлый торган хроник йогышлы авыру.
Туберкулез кешегә һава-тамчы юлы белән һава аша тарала. Ютәл, чистарткан яки сөргән вакытта үпкә туберкулезы булган кешеләр 1-6 метр радиуста таралып, 2-3 квадрат метр мәйданны йоктыра алалар. Үпкә авырулы кеше тәүлегенә 15 миллионнан алып 7 миллиардка кадәр микробактерия бүлеп бирә. Туберкулезның актив формасы булган һәр кеше елына уртача 10-15 кешене дәвалый ала.
Туберкулезны авыру кеше организмына үтеп керә, ә туберкулез микроблары кеше организмына үтеп керә. Озак вакыт авыруның кием-салымында, китапларда, келәмдә һәм көнкүреш предметларында саклана ала. Туберкулезның туберкулезның Түбән температураларына бик аз сизүчән: температура минус 10°га кадәр булганда, берничә атна дәвамында, температура 23°дан 7 яшькә кадәр. Туберкулез микобактерияләре берничә минуттан соң үтерелә. Аларда кояш нурлары Начар эшли, 10-15 минут эчендә микобактерияне үтерә. Көненә 30 минут эшләүче бактерицид лампалар бинаны тулысынча чистартырга сәләтле.
Халыкны флюорография тикшерүе туберкулезны гына түгел, сулыш органнарының башка авыруларын - онкологик белемнәрне һәм саркоидозны алдан ачыклауның иң гади, үтемле һәм нәтиҗәле ысулы булып тора. Туберкулезны иртә һәм үз вакытында ачыклау максатыннан Роспотребнадзор идарәсе район халкына мөрәҗәгать итә һәм үз сәламәтлекләренә җаваплырак карарга һәм сулыш органнарының флюорографик тикшерүләрен даими рәвештә үткәрергә чакыра.
Туберкулезны иртә ачыклау, шулай ук балаларда һәм үсмерләрдә туберкулезны йоктыручылар белән йогыш ясау максатларында балалар халкын профилактик тикшерү өчен кулланыла торган төп ысул - туберкулинодиагностика (иммунодиагностика) - 6 айдан 8 яшькә кадәр балаларга Манту пробалары кую, 8 яшьтән 18 яшькә кадәрге балаларга һәм үсмерләргә диасконтест уздыру.

Туберкулезга каршы көрәштә иң мөһиме - һәр кешенең үз сәламәтлеге һәм тирә-юньдәгеләрнең сәламәтлеге өчен җаваплылыгы, авыруны башлангыч стадияләрдә ачыклау һәм авыруның иртә стадияләрендә ачыклануының актуальлеген аңлау.